افتادن در گرفتاری مواد مخدر یکی از چالشهای بزرگی است که امروزه جامعه با آن روبروست. مواد مخدر از ترکیبات شیمیایی تشکیل شدهاند که بر روی گیرندههای مغز و بدن تأثیر میگذارند. این ترکیبات برای کاهش درد یا به عنوان پاداش برای بدن استفاده میشوند و به مرور زمان فرد را به اعتیاد مبتلا میکنند.
مواد مخدر ممکن است شامل موادی مانند هروئین و یا مواد مخدری که قانوناً مجاز است مثل اکسی کدون، بوپرنورفین، مورفین، کدئین، متادون و فنتانیل باشند. این داروهای مخدر برای درمان دردهای شدید که با داروهای ضعیفتر کنترل نمیشوند، توسط متخصصان بهداشتی تجویز میشوند. اما مصرف نادرست یا غیرمنطقی این داروها میتواند به راحتی به اعتیاد منجر شود. به همین دلیل بسیاری اعتقاد دارند که اعتیاد به مواد مخدر خارج از کنترل فرد است.
مصرف بیش از حد، سوءاستفاده و وابستگی به مواد افیونی اختلالاتی است که اغلب همراه با مصرف این داروها رخ میدهد. که شامل اختلالات در مصرف، مسمومیت و ترک مواد افیونی است.
مورفین اغلب برای تسکین درد شدید پس از عمل جراحی تجویز میشود. فنتانیل نیز به دلایل مشابه ممکن است استفاده شود. کدئین همانند اکسی کدون عمل میکند. دیگر داروهایی مانند پروپوکسیفن، هیدروکودون، هیدرومورفون و مپریدین به دلیل عوارض جانبی کمتر معمولاً برای دردهای کمتر تجویز میشوند. همچنین داروهایی مانند دیفنوکسیلات یا لوموتیل برای کاهش اسهال شدید و کدئین برای کنترل سرفه شدید ممکن است استفاده شوند. بنابراین، مصرف نادرست هر یک از این داروها ممکن است منجر به اعتیاد شود.
برای افزایش اثربخشی، گاهی اوقات داروهای دیگری همراه با داروهای دردآور استفاده میشوند. این داروهای تکمیلی شامل کورتیکواستروئیدها، داروهای ضد تشنج، ضدافسردگی، مواد بی حس کننده محلی و محرکها هستند.
استفاده از برخی داروهای اعتیادآور تنها زیر نظر پزشک بیخطر است، زیرا این داروها نباید با الکل، باربیتورات، آنتی هیستامینها یا بنزودیازپینها مصرف شوند. این داروها تنفس را کند میکنند و مصرف ترکیبی آنها میتواند به سرکوب تنفسی و در نتیجه به تهدید جانی منجر شود
علائم و عوارض اعتیاد به مواد مخدر
عادت بدن به مواد
این امر ممکن است منجر به نیاز بیشتر به مصرف مواد شود تا اثر مطلوب حاصل شود.
وابستگی جسمی
فرد در صورت قطع مواد، علائم ترکیبی مانند افسردگی، خواب آلودگی، تهوع و استفراغ تجربه میکند.
وابستگی روانی
فرد به طور روانی به مواد وابسته میشود و احساسات منفی مانند اضطراب و تفکر مبهم تجربه میکند.
مشکلات جسمی
مصرف مواد مخدر ممکن است منجر به مشکلات تنفسی، گوارشی و عملکرد جنسی شود.
تغییرت در رفتار و احساسات
افراد ممکن است تغییرات ناگهانی در رفتار، خواب، وضعیت مزاجی و همچنین اختلال در عملکرد جنسی خود را تجربه کنند.
به منظور جلوگیری از این عوارض، افرادی که از داروهای افیونی استفاده میکنند باید تحت نظر پزشک خود قرار بگیرند و در صورت بروز هر یک از این علائم، به پزشک مراجعه کنند. همچنین، قطع مصرف مواد باید تحت نظر پزشک باشد تا از علائم ترکیبی و اعتیاد جلوگیری شود.
تشخیص مسمومیت با مواد مخدر
تشخیص مسمومیت با مواد مخدر زمانی قابل تشخیص است که افراد در تماس مستقیم با این مواد قرار گیرند و علائم و نشانههای رفتاری و روانی ناشی از این مواد مشهود شود. علائم روانشناختی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- احساس سرخوشی اولیه که به دنبال آن بیحسی و کاهش وضوح ذهنی رخ میدهد.
- تجربه حس شدیدی از اضطراب که میتواند به صورت ناگهانی و شدید پدید آید.
- حرکات غیرعادی و بیهدف مانند پیچاندن دست، قدم زدن بدون هدف، و حرکات ناپایدار زبان.
- کاهش تواناییهای شناختی و کند شدن ذهن، همراه با حرکات کند و بدون هدف.
- قضاوت مختل شده و ناتوانی در ارزیابی وضعیت به درستی.
این علائم و نشانهها ممکن است به عنوان نتیجهای از مصرف مواد مخدر ظاهر شوند و نیازمند توجه و مشاوره پزشکی باشد.
علائم جسمی اعتیاد به مواد مخدر میتوانند به شیوههای گوناگونی ظاهر شوند. این علائم شامل تغییرات در اندازه مردمک (انقباض یا گشاد شدن آن)، لکنت زبان، اختلال در توجه یا حافظه ، خواب آلودگی یا حتی کما میشوند. همچنین، مصرف دوز بالا ممکن است باعث افسردگی شدید یا حتی سرکوب سیستم تنفسی شود. اعتیاد به مواد مخدر یک عارضه خطرناک است که به سلامتی فرد آسیب میرساند.
رهایی از اعتیاد به مواد مخدر
رهایی از اعتیاد به مواد مخدر ممکن است با واکنشهای مختلفی همراه باشد. افرادی که تصمیم به ترک اعتیاد میگیرند، ممکن است با علائمی چون اضطراب، بیقراری، تحریکپذیری، حساسیت بیشتر به درد، بدن درد، حالت شدیدی از اضطراب، تهوع یا استفراغ، ترشح بیش از حد اشک و سرعت و شدت متفاوت در تجربه ترک مواجه میشوند. زمان و شدت این علائم به نوع و میزان مصرف مواد مخدر وابسته است. برای مثال، افراد مصرفکننده هروئین ممکن است در 6 تا 12 ساعت پس از قطع مصرف علائم ترک را تجربه کنند، در حالی که در مصرف کنندگان داروهایی با تأثیر طولانی مانند متادون، این علائم ممکن است حتی تا چهار روز بعد از قطع مصرف دیده شود.
اختلال اعتیاد به مواد مخدر شامل تمایل شدید به مصرف مواد، عدم توانایی در کنترل خود بدون مواد، و تأثیرات منفی بر عملکرد روزمره فرد میشود. برای تشخیص این اختلال، الگوهای مصرف مواد مخدر باید با توجه به معیارهای مشخصی بررسی شود، مانند مصرف دوزهای بالا، تلاشهای ناموفق برای کاهش مصرف، و تأثیرات منفی بر زندگی شخصی و اجتماعی. این افراد ممکن است وقت زیادی را برای تهیه، مصرف، و بهبودی از اثرات مواد مخدر صرف کنند و تمرکز زندگیشان را بر روی مصرف مواد مخدر متمرکز کنند. به طور کلی، افراد مبتلا به اعتیاد به مواد مخدر ممکن است مواجهههای اجتماعی، شغلی، و سلامتی را فدا کرده و حتی در مواقع خطرناک هم از مواد استفاده کنند.
علل اعتیاد به مواد مخدر
روشهای متفاوتی وجود دارد که افراد به مواد مخدر اعتیاد پیدا میکنند. استفاده بیش از حد یا طولانی مدت از مواد مخدر میتواند باعث وابستگی فیزیکی به این مواد شود. مصرف بیرویه مواد مخدر نهتنها علائم ترک را تشدید میکند، بلکه مانع از قطع مصرف آن میشود که برای فرد بسیار دشوار است. وقتی که استفاده بیش از حد به وابستگی و عدم کنترل تبدیل میشود، به طور کلی میتوان گفت فرد دچار اختلال مصرف مواد یا اعتیاد به مواد مخدر میشود.
مصرف مواد مخدر در حال حاضر به شدت در ایالات متحده و سراسر جهان افزایش یافته است. این وضعیت به گونهای پیشرفت کرده که به “بیماری همگانی مصرف مواد مخدر” معروف است. شروع مصرف این داروها به عنوان درمان درد در دهه 1990 میلادی آغاز شد و تغییرات در قوانین فدرال، افزایش تبلیغات توسط شرکتهای دارویی و تجویز آسانتر اپیوییدها، این روند را تشویق کرده است.
استفاده از مواد مخدر بسیار اعتیادآور است و بسیاری از افرادی که این داروها را به دلیل درد مصرف میکنند، به آنها وابسته میشوند یا به آنها اعتیاد پیدا میکنند. بعد از اینکه وابستگی شکل گرفت، برخی افراد ممکن است مصرف مواد را به صورت دورهای برای مدتها یا سالها ادامه دهند.
افرادی که به مواد مخدر وابسته هستند، ممکن است به منابع غیرقانونی برای تهیه مواد مخدر روی آورند یا به دنبال دریافت نسخههای جعلی از پزشکان باشند. همچنین، افرادی که دچار اختلال در مصرف مواد مخدر هستند، ممکن است برای خود نسخههای جعلی بنویسند یا مواد مخدر را از داروخانهها تهیه کنند.
اعتیاد به مواد مخدر هرگز به دلیل نوع یا میزان مواد مصرفی مورد انتقاد نیست، بلکه این استفاده بیش از حد و فراگیر از مواد مخدر در حالت کلی خطرناک است.
درمان اعتیاد به مواد مخدر
همانطور که اختلالات دیگر، مصرف مواد مخدر هم ممکن است قابل درمان باشد. با استفاده از روشهای درمانی مناسب، افراد میتوانند یاد بگیرند که کنترل بیشتری بر روی بیماری خود داشته باشند. مانند بیماران مبتلا به دیابت یا بیماریهای قلبی، افراد مبتلا به اعتیاد به مواد مخدر هم میتوانند تغییراتی در رفتار خود ایجاد کنند و اغلب از داروها به عنوان بخشی از برنامه درمانیشان استفاده کنند.
روشهای درمانی مختلفی برای درمان اعتیاد به مواد مخدر وجود دارد که بسیار موثر هستند. این روشها میتوانند شامل مشاوره، درمان خانوادگی، رواندرمانی و عضویت در گروههای حمایتی باشند. همچنین، داروهای درمانی میتوانند در کاهش علائم ترک، کنترل هوس به مصرف مواد و جلوگیری از تأثیرات مخرب مواد مصرفی کمک کنند.
بسیاری از افراد نیاز به خدمات مختلف دارند تا بتوانند از اعتیاد به مواد مخدر بهبود یابند. به طور کلی، افرادی که درمان خود را به مدت بیش از سه ماه ادامه میدهند، نتایج بهتری در مقایسه با افرادی که درمان خود را بهصورت نیمهکاره متوقف میکنند، خواهند داشت.
برای درمان اعتیاد به مواد مخدر، داروهای مختلفی وجود دارند که میتوانند به عنوان ترکیبی از داروها و روشهای درمانی دیگر استفاده شوند. به عنوان مثال، متادون یک داروی شیمیایی مصنوعی است که علائم ترک مواد مخدر را کاهش میدهد و برای درمان افرادی که به هروئین و سایر مواد مخدر وابسته هستند، مورد استفاده قرار میگیرد. استفاده از این دارو در کنار روشهای درمانی دیگر، میتواند مرگ و میر و مشکلات سلامتی مرتبط با مصرف مواد افیونی را به شدت کاهش دهد.
بوپرنورفین نیز یک داروی مصنوعی است که برای درمان اعتیاد به مواد مخدر تأیید شده است و میتواند توسط پزشکان تجویز شود.
راه های درمان اعتیاد به مواد مخدر
تنوع در برنامههای درمانی اعتیاد به مواد مخدر وجود دارد، اما هدف نهایی همیشه ماندگاری عدم استفاده از مواد مخدر است، به طوری که در هر شرایطی فرد بتواند کنترلی کامل بر روی مصرف خود داشته باشد. این برنامهها اهداف فوری متعددی را دنبال میکنند، از جمله کاهش مصرف مواد مخدر، بهبود عملکرد فردی بیمار و کاهش عوارض پزشکی و اجتماعی مرتبط با مصرف مواد.
بیشتر برنامههای درمانی به دو دسته کوتاه مدت و طولانی مدت تقسیم میشوند. برنامههای کوتاه مدت کمتر از شش ماه طول میکشند و شامل اقامت درمانی، درمان دارویی و درمان سرپایی بدون دارو میشوند. درمان طولانی مدت شامل درمان سرپایی نگهدارنده با متادون و گروههای درمانی است.
در درمان نگهدارنده معمولاً به بیماران هروئینی دوزهای خوراکی از داروهایی مثل متادون هیدروکلراید یا LAAM تجویز میشود. این داروها باید به میزان کافی تجویز شوند. تا اثرات هروئین را کاهش دهند و به بیمار کمک کنند تا وضعیت پایدار و بدون هوس برای مصرف مواد را تجربه کند.
برنامههای درمانی بدون دارو شامل مشاوره فردی یا گروهی و در برخی موارد روشهای رفتاری متنوعی میباشند. به عنوان مثال:
روشهای شناختی – رفتاری
برای تشخیص و پیشگیری از سوء مصرف مواد در شرایط خاص، از این روشها استفاده میشود.
درمان خانوادگی چند بعدی
برای کمک به نوجوانان مبتلا به مواد مخدر و خانوادههایشان، این روش طراحی شده است.
مصاحبه انگیزشی
این روش افراد را برای تغییر رفتار و شرکت در درمان تشویق میکند.
مشوقهای انگیزشی
از تشویقهای مثبت برای تشویق به کنترل خود از مصرف مواد استفاده میشود.
برنامههای درمانی در زندانها میتوانند در جلوگیری از بازگشت به رفتارهای مجرمانه مؤثر باشند، به ویژه اگر فرد پس از ترک زندان به برنامههای درمانی ادامه دهد. از برنامههای درمانی که برای زنان باردار و با فرزندان طراحی شده است، هم میتوان استفاده کرد.
برنامههای اقامتی کوتاه مدت، که به طور عمومی به عنوان واحدهای وابستگی به مواد معروف هستند، غالباً بر اساس مدل مینهسوتا برای درمان اعتیاد به الکل طراحی شدهاند. این برنامهها شامل مرحله درمانی در بیمارستان به مدت 3 تا 6 هفته است که بعد از آن، درمان سرپایی یا شرکت در گروههای خودیاری ادامه مییابد.